علوم زمین و علوم وابسته در آموزش و پرورش

ٍEarth Science and Associate of Science in Education

کلیاتی در مورد زمین شناسی استان آذربایجان غربی
ساعت ٢:۱٥ ‎ق.ظ روز شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳   کلمات کلیدی: سردبیر

بر اساس تقسیم بندی انجام شده برای واحدهای زمین شناختی و ساختمانی ایران ، استان آذربایجان غربی در بخشی از زون البرز غربی و آذر بایجان قرار میگیرد. این زون حوادث زیادی را پشت سر گذاشته که آثار آن از پرکامبرین (زمینهای دگرگونه زنجان ، میانه ، خوی و شمال ارومیه تا به امروز (ولکانیسم سبلان و سهند) قابل مشاهده است.

 دنباله بحث در ادامه مطلب


حرکات پرکامبرین پایانی بالازدگی های مهمی در آذربایجان بوجود آورده و به طور محلی سبب دگرشیبی های زاویه دار در چند نقطه شده است (تکاب و قره داغ).طی پالئوزوئیک وقوع حرکات قائم در کامبرین سبب ایجاد نغییر ناگهانی در لیتولوژی یا نبود در رسوبگذاری (مابین سازند میلا و لالون) شده است.در سنگهای پالئوزوئیک میانی نشانه هایی حاکی از فرسایش در سرتاسر آذربایجان دیده میشود که نمایانگر بالا آمدگی حاصل از حرکات خشکی زایی به سن کالدونین است.همچنین در این راستا میتوان گفت هیچ فاز کوهزایی طی پالئوزوئیک زیرین تا دونین سرزمین آذربایجان را تخت تاثیر قرار نداده است.
   پدیده تکتونیکی مهمی در اوایل دونین که با شکستگی توام بوده باعث تقسیم بسیار مشخص رخساره ها در آذربایجان شده است(گسل تبریز).شکستگی مزبور از گودال زنجان- ابهر شروع و با امتداد شمال غرب تا رشته کوههای شمال تبریز و از آنجا تا شمال غربی آذربایجان و قفقاز ادامه میابد.رسوبات کربونیفر فوقانی مانند اکثر نقاط ایران در آذربایجان نیز وجود ندارد.
   حرکات هرسینین در خوی ، مورو ، میشو و هرزن- دره قابل مشاهده است. در این مناطق توده های نفوذی از نوع گرانیت ، میکروگرانیت و دیوریت در داخل سیستمهای قدیمی نفوذ کرده و بوسبله آهکهای پرمین پوشیده شده اند.حرکاتی که در تریاس میانی رخ داده باعث ایجاد شکاف در پلاتفورم پالئوزوئیک شده که این امر منجر به ایجاد دو بخش جداگانه با ساختمانی کاملا متفاوت گردیده است(گسل زرینه رود).بخش غربی و جنوب غربی این خط جدا کننده به یک گودال با فرونشینی مداوم تبدیل شده و رسوبات ضخیم با رخساره شیلی همراه با مواد آتشفشانی زیر دریایی از تریاس فوقانی تا کرتاسه انباشته شده است. فرایندهای تکتونیکی در سمت یگر خط جدا کننده باعث ایجاد یک محیط قاره ای و گهگاه دریایی در شمال شرق و شرق حاکم شده است.
   در دورذه الیگوسن رسوبات بیشتر از نوع تخریبی و کم عمق دریایی و تقریبا بدون فعالیت آتشفشانی بوده است. لازم به ذکر است که پس از بالا آمدگی ناشی از چین خوردگی الیگوسن آغازی رسوبات دریایی قم در بخشهای مرکزی و منتهی الیه شمال شرقی و غربی آذربایجان تهنشین شده است. بخش زیرین این رسوبات را نمک گچ و انیدریت تشکیل داده و به حالت بین لایه ای در آن رس و سیلت دیده میشود.
   استان آذربایجان غربی در پایانه شمال باختری کشور قرار داشته و از باختر با دو کشور عراق و ترکیه و از شمال با جمهوری ارمنستان مرز مشترک دارد .
   در آذربایجان غربی مورفولوژی حاکم از نوع کوهستانی پیوسته است ولی در کنار خاوری استان فرو نشست تکتونیکی دریاچه ارومیه قراردارد که در حدود 35 تا 40 هزار سال پیش شکل گرفته است . از نگاه زمین شناسی ساختمانی و با توجه به عواملی نظیر نقش گسلها به فرآیندهای ماگماتیسم و دگرگونی و بویژه نوع و خاستگاه پوسته ، پهنه های ساختاری زیر را می توان در استان آذربایجان غربی شناسایی کرد .
   الف ) زون ماکو – تبریز که مناطقی چون ماکو ، علی حاجی ، مرند و جلفا در آن قرار می گیرند .
   ب ) گوه افیولیتی خوی – مرند که مناطقی نظیر سیه چشمه ، قره ضیاء الدین ، قطور و شمال کوه میشو را شامل می شود .
   ج ) پلاتفرم پالئوزوئیک باختر دریاچه ارومیه
   د ) فرونشست دریاچه ارومیه
   و ) زون دگرگونه اشنویه ـ مهاباد که ارتفاعات جنوب اشنویه ـ مهاباد تا سنندج را زیر پوشش قرار می دهد . ویژگی های زمین شناسی ( لیتولوژی ، ماگماتیسم ، متامورفیسم ) زونهای فوق الذکر را در قسمتهای بعدی می توانید دنبال کنید.